Gaziantep’te Kültür ve Lezzet Yolculuğu

İngiliz ve Fransız işgaline karşı Antep halkının göstermiş olduğu savunmayı tüm yönleriyle anlatan Panorama 25 Aralık Gaziantep Savunması Kahramanlık Panoraması ve Müzesi; 12 metre yüksekliğinde ve 120 metre uzunluğunda bir adet tam panoramik resim, 3 adet diorama, 13 adet tablo ve müze teşhir alanı ve Konferans Salonu ile hizmet vermektedir. Ayrıca müze bahçesinde Gaziantep Tarihini Araştırma Merkezi, hediyelik eşya satış mağazalar, çocuk oyun alanları, sinevizyon odası, kafe ve restoran bölümleri bulunmaktadır.

Gaziantep Büyükşehir Belediyesi tarafından restore edilen yapı, üzüm, sabun, pekmez üretimini geçmişten günümüze aktarmak amacıyla Kayna Sabun ve Pekmez Müzesi adıyla hizmet vermektedir. Müze, sabun ve pekmez yapımına kadar geçen süreçleri görsel materyaller, video sunumlar ve interaktif bilgilendirme kioskları aracılığıyla anlatmaktadır. Sabun ve pekmezin üretiminde kullanılan geleneksel kaynama tekniklerinden ilham almış bir müzedir.

Osmanlı hamam mimarisi ve kültürünün örneğinin yansıtılmış olduğu yapı Lala Mustafa Paşa tarafından yaptırılan külliyenin bir parçasıdır. 1577 yılına tarihlenmektedir ve uzun yıllar “PAŞA HAMAMI” olarak hizmet vermiştir. 2015 yılında Gaziantep hamam kültürünün yaşatıldığı bir müzeye dönüştürülen hamam müzesinin teşhirinde hamam bölümleri, kullanılan araç ve gereçlerin yanı sıra hamam ritüellerinin anlatıldığı bal mumu heykeller ve maketlerle canlandırıldığı bir bölüm yer almaktadır.

Lala Mustafa Paşa Hanı, Lala Mustafa Paşa tarafından 1571–1572 yıllarında yaptırılmıştır. İlk olarak karanlık bedesten olarak inşa edilmiş, zamanla eklemelerle bugünkü hâlini almıştır. Tipik bir Osmanlı kervansarayı planına sahip olan handa, avlu çevresinde zemin katta ahır ve tüccar odaları, üst katta ise konaklama odaları yer almaktadır. Yapı tarih boyunca kervansaray, kutnu kumaşı üretim ve satış yeri, Antep savunması sırasında silah imalathanesi ve zeytinyağı atölyesi olarak kullanılmıştır. Günümüzde ise geleneksel el sanatlarının yaşatıldığı bir çarşı niteliğindedir. Avludaki havuzda, burada yaşamış olan Ayd-i Baba anısına bir derviş figürü bulunmaktadır.

Şekeroğlu Mahallesi Gümrük Caddesi’nde bulunan han, geçmişte yolcu hanı olarak kullanılmıştır. Şahinbey Belediyesi tarafından kaybolmaya yüz tutmuş el sanatlarını gelecek nesillere aktarmak, tanıtmak ve bu el sanatları ile uğraşanlara satış merkezi olacak şekilde Tarihi Gümrük Hanı restore edilmiş ve gelecek nesillere aktarma amacı ile “Yaşayan Müze Tarihi Gümrük Hanı” olarak asırlık bina hizmete açılmıştır.

Genel olarak Bakırcılar Çarşısı olarak adlandırılan ancak, birçok el sanatı esnafının üretim yaptığı bir çarşılar kompleksinden oluşan Bakırcılar Çarşısında yer alan dükkânların yapım tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte 16. yy da yapıldığı düşünülmektedir. Tek katlı dükkânlardan oluşan çarşı, hanlar bölgesi içinde yer almaktadır. Çarşıya adını veren bakırcılık sanatı varlığını günümüzde de yoğun bir şekilde devam ettirmektedir.

Gaziantep’in tarihî ticaret dokusunun en renkli duraklarından Almacı Pazarı, adını geçmişte burada yoğun olarak satılan elma ve çeşitli meyvelerden alır. Taş kemerli dükkânları, dar sokakları ve baharat, kuruyemiş, salça ile Antep’e özgü yöresel ürünlerin sergilendiği tezgâhlarıyla hem yerel halkın hem de ziyaretçilerin uğrak noktasıdır. Yüzyıllardır süregelen çarşı kültürünü yaşatan pazar, geleneksel ticaret anlayışını korurken otantik atmosferiyle Gaziantep’in kültürel mirasını bugüne taşımaktadır.

Türkmen Ağası ve Sancak Beyi olan Mustafa Ağa tarafından Tekke’ye (Mevlevihane) gelir getirmesi amacıyla 1638 yılında yaptırılan Tahmis Kahvesi iki katlı, anılarla dolu bir yapı. Tahmis, “kahvenin dövüldüğü yer” anlamına gelmektedir. Bir rivayete göre 4. Murat’ın Bağdat Seferi sırasında burada dinlendiği ve kendisine Tahmis Kahvesi’nde kahve ikram edilmiştir.

Gaziantep Mevlevihanesi’nin karşısında yer alan Pürsefa Hanın kapısındaki kitabede, yapım tarihi olarak 1887 yılı yazmaktadır. İlk inşa tarihinin ise 400 yıl önce olduğu tahmin edilmektedir. Tarih boyunca, konaklama ve sabun imalâthânesi gibi çeşitli amaçlar için kullanılan han, 2008 yılında restore edilerek Gaziantep'e kazandırılmıştır. Günümüzde turistik eşya satan dükkânlar, lokanta, kafeterya ve tatlıcı dükkânlarının yer aldığı bir turistik mekân olarak hizmet vermektedir.

Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Udma Peynir Müzesi Restoran; Gaziantep’in en eski ilk çifte hamamında komplike bir oluşumdur. Müze halk arasında ve kaynaklarda “Eski Hamam” ya da “Pazarcık Hamamı” diye geçmekte olup XIV. yüzyıla tarihlenmektedir. Tarihi bir atmosfer içerisinde Antep peynirinin tarihçesi ziyaretçilerine oda oda aktarılmaktadır. Tescili alınmış olan Antep Peyniri ile ilgili olarak simülasyon gösterisi mayalama unsurları, kaplar ve Antep peynirlerinin maketleriyle ziyaretçileri ağırlamaktadır.

Kozluca Kasteli, Gaziantep’in önemli yer altı su yapılarından biridir. 16. yüzyılda inşa edildiği düşünülmektedir. Kuzey cephesinden merdivenle girilerek avlu bölümüne ve buradan livas sistemine ulaşılmaktadır. Yapılan kazı çalışmaları sırasında pişmiş topraktan imal edilmiş künkler ve livas kanalları tespit edilmiştir. İlk inşa amacının çevrede bulunan mescidin su ihtiyacını karşılamak olduğu değerlendirilmektedir.

Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi, sergilenen mozaiklerin renk skalası anlamında dünyanın en büyük mozaik müzesi konumundadır. Çağdaş müzecilik anlayışına göre düzenlenmiş özgün teşhiriyle dünyanın önemli müzelerinden biri durumundaki müzede; Fırat Nehri kıyısında yer alan Zeugma Antik Kentinden çıkarılan ve şu ana kadar restorasyon ve konservasyonu tamamlanan yaklaşık 3000 m² mozaik, sergilenmektedir.

Bey Mahallesi Gaziantep'in Şahinbey ilçesinde, il merkezinde kurulan bir mahalledir. Mahallede tarihi Antep evlerine sıkça rastlanır. Bu mahalledeki tarihi evlerin çoğu yakın zamanda restore edilmiştir. Ayrıca Mustafa Kemal Atatürk'ün nüfus cüzdanı Bey Mahallesi'ne kayıtlıdır.

Tarihi Bey mahallesinde yer alan müze iki bölümden oluşmaktadır. Yapının birinci bölümünde, Atatürk’ün Gaziantep ’te konakladığı mekânın benzeri ve kullandığı şahsi eşyaların orijinalleri sergilenmektedir. İkinci bölümde ise Atatürk Araştırma Kitaplığı ile Antep savunması kahramanları sinevizyon gösterileri ile anlatılmaktadır.

Gaziantepli olan Türkiye’nin ilk Turizm Bakanı Ali İhsan Göğüş’ün Gaziantep şehrine bağışladığı kütüphanesi ile özel eşyalarının sergilendiği bir müzedir. 2. katı Gaziantep Araştırmaları Merkezi olarak hizmet vermektedir. Müzenin 3. katında Antep Evleri manzaralı bir kafede kahve keyfi yapmak mümkündür.

2013 yılında açılışı yapılan Oyun ve Oyuncak Müzesi, 1700-1990 yılları arasında üretilen el yapımı oyuncakların yer aldığı, çizgi film kahramanları, bebek evleri gibi yaklaşık 600 adet oyuncağın sergilendiği bir binadır. Bina üç katlı olup alt tarafında yer alan iki katlı mağara da müzeye dahil edilmiştir. Mağaralarda çeşitli milletlerin tanıtıldığı küçük çocuk minyatürleri ve ülkelerin temsili mimari yapıları yer almaktadır.

Gaziantep’in Kurtuluş Savaşında yürüttüğü direnişin anlatıldığı müze, 12 odalı tarihi bir yapıdan oluşmaktadır. Gaziantep savunmasına dair belgelerin kronolojik olarak anlatıldığı müzede, İngiliz ve Fransızlara ait silah parçaları, şehir halkının kullandığı tabanca, av tüfeği, kılıç, kama, kazma, kürek gibi birçok eşya sergilenmektedir.

Gaziantep şehir merkezinde bulunan İhsan Bey Mescidi ve Kasteli, kentin su yapıları arasında önemli bir yere sahiptir. Kastel 16. yüzyıla tarihlenmektedir. Mimari özellikleri ise Cami avlusundan yaklaşık 25 basamakla yer altına inilmekte olup, alt bölümde suyun toplandığı havuzlar ve livas hattına bağlantı sağlayan kanallar bulunmaktadır. Yapı, su ihtiyacının karşılanmasının yanı sıra ibadet, dinlenme ve yıkanma gibi sosyal ve dini işlevleri de yerine getirmiştir.

Gaziantep Hayvanat Bahçesi, Türkiye'nin en büyük ve en modern hayvanat bahçelerinden biridir. 3 milyon metrekarelik bir alana yayılan bu park, 250'den fazla hayvan türüne ev sahipliği yapmaktadır. Ziyaretçilere, hayvanları doğal yaşam alanlarında gözlemleme fırsatı sunan hayvanat bahçesi, geniş alanları ve doğal yaşam ortamlarıyla dikkat çeker. Gaziantep Hayvanat Bahçesi, aynı zamanda eğitici programlar ve etkinliklerle hayvan hakları ve çevre bilinci konusunda farkındalık yaratmayı hedefler. Hem çocuklar hem de yetişkinler için keyifli bir ziyaret noktasıdır.

Gaziantep İli, Yavuzeli İlçesi, sınırları içerisinde bulunan Rumkale Merzimen Çayı’nın Fırat Nehri ile birleştiği yerde, dik kayalar üzerindedir.

Yesemek Antik Kenti, Gaziantep’in İslahiye ilçesi yakınlarında yer alan ve Geç Hitit Dönemi’ne tarihlenen önemli bir taş ocağı ve heykel atölyesidir. Özellikle M.Ö. 8. yüzyılda aktif olduğu düşünülen bu merkez, bölgedeki anıtsal yapıların heykel ihtiyacını karşılamıştır. Alanda yüzlerce yarım kalmış aslan heykeli, sfens ve çeşitli kabartma taslakları bulunmuştur. Bu eserler, heykellerin üretim aşamalarını adım adım göstermesi bakımından büyük önem taşır. Yesemek, Yakındoğu’nun en büyük açık hava heykel atölyelerinden biri olarak, Hitit sanatının gücünü ve taş işçiliğindeki ustalığını günümüze taşıyan eşsiz bir arkeolojik alandır.

Tilmen Höyük, Gaziantep’in batısında, İslahiye Ovası’nda yer alır ve Hitit döneminde Anadolu’nun en görkemli kentlerinden biri olarak kabul edilir. Şehir, iç ve dış kaleden oluşan iki sur sistemiyle korunmuş; büyük ve düzgün kesme taşlardan yapılan surlarıyla dikkat çekmiştir. Doğudaki anıtsal kapısı aslan kabartmalarıyla süslenmiştir. Yapılan kazılarda saray yapıları, orthostadlı duvarlar ve çok sayıda çanak-çömlek, mühür ve süs eşyası bulunmuş; bu buluntular kentin Eski Anadolu kültürleriyle güçlü ilişkiler içinde olduğunu göstermiştir.